Waarom rellen vrouwen niet?

Nederland werd sinds de ingang van de avondklok tussen 23 januari en 26 januari geteisterd door avondklokrellen, veroorzaakt door ‘relschoppers’, of als we het beestje bij zijn naam noemen: stadsterroristen. Sommigen werden door de vernielingen opgeschrikt, anderen zagen het van mijlenver aankomen.

Als we de honderden filmpjes die op sociale media rondgaan analyseren en kijken naar wat het eerste opvalt, zien we brullende, opgefokte en vooral jonge mannen, die crimineel geweld plegen. In ieder geval één ding lijken ze gemeen te hebben: hun geslacht. Waarom zien we daar geen vrouwen tussen staan?

Hebben dames minder de behoefte om stoeptegels uit de grond te slopen en auto’s in de hens te zetten, of zijn zij net zo boos, maar gaan ze de straat niet op?

Voordat we kunnen uitzoeken waarom we alleen ‘rellende’ mannen zien, moeten we weten waar deze avondklokrellen vandaan lijken te komen. Deze vraag stel ik aan socioloog Theo Ploeg, die al eerder onderzoek deed naar rellen van dit soort proporties.

London Riots
In 2011 liet Engeland zich opschrikken door vernietigingen, brandstichting, plunderingen en geweld tegen autoriteiten als politie en media. Deze rellen, die bekend staan als de London Riots, gingen van start nadat een Londenaar werd doodgeschoten door de politie, tijdens een onderzoek naar wapencriminaliteit in de zwarte gemeenschap.

Theo Ploeg reisde af naar Brixton, een stadsdeel van de Engelse hoofdstad. Hij was daar niet als journalist verslag te geven, maar ging vanuit zijn functie als socioloog en persoonlijke interesse praten met de jonge mannen die stenen gooiden naar politiewagens en daarbij agressieve sleuren riepen.

De sfeer die daar heerste, zal hij nooit meer vergeten. “De agressie tegen het systeem was voelbaar. Een enkele keer liftte ik zo mee op die voelbare sfeer van ‘alles doen en laten wat we willen’, dat ik bijna zelf mee had willen doen aan het rellen. Uiteraard heb ik dat niet gedaan, maar er was zeker sprake van groepsdruk en het ophitsen van elkaar. Als je niet mee relt, hoor je er niet bij. En deze jongeren zijn juist zo op zoek naar iets om bij te horen, omdat ze zich buitengesloten voelen door hun overheid en het systeem.”


Cijfers uit 2018 van Wellcome Trust Global Monitor, gepubliceerd op Our World In Data, laten zien dat maar een ruime helft van alle Nederlanders de overheid ‘volledig’ of ‘iets’ vertrouwt. In het Verenigd Koninkrijk ligt dit cijfer nog iets lager, op ongeveer de helft van de respondenten.

Amerikaanse kwaal
Het is moeilijk geen correlatie te zien met wat er zich afgelopen jaar in de Verenigde Staten heeft afgespeeld. Toen George Floyd werd vermoord door agenten in Minneapolis kwam het hele land, en daarna de hele wereld, in opstand.

Amerikaanse polls schatten dat er tussen de vijftien en zesentwintig miljoen mensen mee hebben gedaan aan de Black Lives Matter protesten, die volgden op de dood van Floyd, waardoor dit het grootste protest in de Amerikaanse geschiedenis is geworden. Hoewel de meeste protesten volkomen vreedzaam verliepen, waren er ook plekken waar portesten veranderden in rellen. Afgelopen juli telden de Amerikaanse autoriteiten al 14.000 arrestaties rondom de ‘riots’ en liep de schade tot in de miljarden op, opgebouwd in slechts drie maanden. Zaken als brandstichting, plunderen en vernieling waren aan de orde van de dag.

Terug naar Nederland, waar criminoloog Henk Ferwerda in de talkshow Spraakmakers op NPO Radio 1 ook deze vergelijking trok. Hij noemt het ‘de rel der rellen’. Ferwerda doet onderzoek naar hoe rellen tot stand komen en noemde de avondklokrellen ‘on-Nederlands’. Ook al vindt Ferwerda de rellen niet passen in ons land, het gebeurt wel.

Is dit een soort copycatgedrag?

Theo Ploeg denkt dat de rellers zich misschien hebben laten inspireren, maar dat er vooral vanuit eigen problematiek wordt gehandeld.

Nu was de oorzaak van de George Floyd-protestenvoor de hele wereld zichtbaar, duidelijk en te begrijpen voor het publiek: politiegeweld tegen mensen van kleur. In Nederland is de oorzaak van de rellen veel minder helder. Er is geen sprake van een toename in politiegeweld, er is maar een kleine groep die extreem ontevreden is met de coronamaatregelen volgens nu demissionair premier Mark Rutte, en we blijken als maatschappij toch genoeg vertrouwen in de media te hebben. Waarom zien we dan toch auto’s in de fik vliegen, winkels geplunderd worden en ramen gesloopt worden?

Sommige journalisten noemden de rellen al ‘volstrekt willekeurig’, omdat de relschoppers zich tot alles en iedereen lijken te richten. Een Jumbo City, kapperszaken en zelfs de cafés die het toch al moeilijk hadden, moeten het ontgelden.

Is het willekeur?
Volgens Ploeg niet. Hij denkt dat de drie periodes van het neoliberale Kabinet-Rutte veel jonge mensen, die misschien toch al weinig kansen hadden, buiten spel hebben gezet. En net als in Brixton, hebben jonge mensen het nodig het gevoel te hebben dat ze ergens bij horen.

Het rellen kan ze dat gevoel misschien bieden. “Veel sociologen die de Britse rellen hebben bestudeerd, zijn van mening dat het rellen een uiting is van mensen die niets te verliezen hebben. Jonge mannen in de onderste lagen van de maatschappij hebben het minst perspectief. Over het algemeen zijn vrouwen meer achtergesteld in de maatschappij, maar als we kijken naar de onderste klassen van de samenleving, zijn het de jonge mannen die hier het meest onder lijden.”

Werkloosheid
Data van de International Labour Organization toont aan dat bij jongeren tussen de 15 en 24, de werkloosheid hoger ligt bij jongemannen dan bij jonge vrouwen. 7,3 procent van de Nederlandse jongemannen is werkloos, bij vrouwen is dat 6,2 procent. In vergelijking met de landen om ons heen, ligt dit percentage nog relatief laag: zo zien we in België en Frankrijk meer dan het dubbele aantal jonge mannen werkloos zijn.


Het verschil zit hem ook nog in iets anders: het aandeel jongemannen dat niet is ingeschreven bij een opleiding, niet werkt of geen vergelijkbare dagbesteding heeft, ligt hoger dan bij meiden van dezelfde leeftijd.
Op 29 januari 2021 ligt dit percentage bij jongens op 4.6%, bij vrouwen is dit 3,9%.

Dure Nikes
“Mannen uit hele lage milieus hebben minder mogelijkheden eruit te stappen. Aan de ene kant worden zij door het kapitalisme steeds via reclames allerlei nieuwe spullen, zoals dure schoenen, kleding of smartphones voorgehouden; aan de andere kant hebben zij weinig kans om écht mee te doen in de maatschappij en kansen te krijgen.”

“In Engeland zag je dit ook: de jongeren in Brixton voelden dat zij gemarginaliseerd werden en dat ze werden neergezet als mensen die er eigenlijk niet zouden moeten zijn. Daardoor hadden ze het idee dat zij nu het recht hadden om alles te vernielen en die dure Nikes gewoon te pakken. In de Schilderswijk, Rotterdam-Zuid en Haarlem kennen we een vergelijkbare situatie; de grote onrust die deze mensen voelen komt nu misschien versnelt ten tonele.”

Meerdere media waagden zich al aan de vraag wie de ‘relschoppers’ zijn. Zo zet het AD uiteen dat dit gedrag voornamelijk voortkomt uit verveling naar aanleiding van de coronamaatregelen. Zij noemen dat de gemene deler is dat het voornamelijk jongemannen zijn, die niet ver van huis gaan om te rellen. Het Openbaar Ministerie meldt op 27 januari dat van de 184 aangehouden mensen tot dan toe, het vooral gaat om begin-twintigers en tieners van 14 of 15 jaar. De politie meldt aan het AD dat het bij opruiing op sociale media vooral gaat om verdachten onder de 18 jaar.

Een politiewoordvoerder van de provincie Brabant Zuidoost, bevestigt dit. De arrestanten zijn bijna allemaal jonge mannen en enkele huisvaders. Ook de dienstdoende arts op de spoedeisende hulp van het Maxima Medisch Centrum in Veldhoven, een stad naast Eindhoven waar de inwoners van de Lichtstad standaard naar toegaan, bevestigt dat er die avond grotendeels mannen zijn opgenomen. Een enkele vrouw is geholpen, die naar de dienstdoende kaakchirurg in het Catharinaziekenhuis in Eindhoven is gestuurd.

Mannelijke arrestanten

This image has an empty alt attribute; its file name is Schermafbeelding-2021-03-13-om-16.26.09-1024x601.png

Uit cijfers van het CBS, blijkt dat verdachten van geweldsdelicten en verdachten van vernieling en openbare orde, inderdaad vaker mannen zijn. Van de ruim 40.000 arrestaties uit 2019, blijkt ruim 87% man te zijn. 

This image has an empty alt attribute; its file name is Schermafbeelding-2021-03-13-om-16.25.42-1024x581.png

Als we verder inzoomen op de cijfers van de arrestaties uit 2019, zien we dat van alle soorten geweldsdelicten, vernieling en openbare orde, gemiddeld genomen verreweg de meeste verdachten tussen de 25 en 45 jaar zijn.

Strookt dit met het beeld dat we van de relschoppers hebben?Bij Opsporing Verzocht worden eind januari, tot ‘grote schrik van hun familie’ vier mannen pontificaal in beeld gebracht, die hebben meegedaan aan de rellen. Het Parool meldt opgelucht dat drie van de vier mannen zijn opgepakt. Een van hen blijkt een 29-jarige man uit Houten, die het volgens zijn Facebookpagina niet eens is met de maatregelen rond de pandemie. Demissionair premier Rutte stelt dat deze rellen niets meer met de coronamaatregelen, strijden voor de vrijheid of het recht om te protesteren te maken hebben en we de avondklokrellen als crimineel geweld moeten zien.

Er blijkt nog geen eenduidig antwoord wat deze jongemannen beweegt om alles kort en klein te slaan. Waar wel consensus over bereikt is: het zijn allemaal ‘gasten’. Jongens van tussen de vijftien en dertig die zich vervelen, huisvaders met opgekropte woede. Het blijft opvallen: er is geen enkele vrouw te zien in de mannenmenigte.

Maar waarom niet?

Ploeg durft dit te duiden. Volgens hem kun je in sociologie een aantal patronen herkennen. Zo zijn mannen eerder geneigd geweld te plegen, als zij emoties als boosheid of woede niet anders kunnen uiten. “Mannen lijken soms de gevolgen minder goed te kunnen overzien. Je ziet dat bij vrouwen die een moord gepleegd hebben, ze vaak hoger gestraft worden. Vrouwen zouden niet zomaar een moord plegen uit een soort van blinde woede. Bij mannen ligt geweld zonder nadenken eerder op de loer.”

Of dit uit een oerdrift is ontstaan, durft hij vanuit de wetenschap niet met absolute zekerheid te zeggen. Vanuit de sociologie haalt hij wel een ander punt aan. “Mannen hebben eerder de neiging om de schuld van nare omstandigheden buiten zichzelf te leggen. In relatie tot de rellen is de aanleiding na een tijdje niet eens meer zo belangrijk, dat zagen we ook in Eindhoven en Amsterdam gebeuren; alles werd vernietigd en het echte demonstreren tegen de maatregelen was al lang niet meer aan de orde. Er was gewoon een mogelijkheid om te rellen. Die werd benut. En aangewakkerd door groepsdruk.”

Telegram
Naast de mogelijke sociologische verklaringen, zijn er ook een boel aanwijzingen op het internet te vinden. Vooral op Telegram wordt veel besproken, vanwege de relatieve privacy die de app biedt, tegenover bijvoorbeeld Whatsapp. In speciale kanalen worden de oproepen om te gaan rellen geplaatst en verspreid. Volgens cijfers van Business of Apps, wordt Telegram voornamelijk gebruikt door mensen tussen de 18 en 34 jaar, waarbij het gebruik iets hoger is onder mannen.

De gevoelens die bij veel van de leden in deze kanalen leven, zijn soms zomaar voor iedereen die een beetje zijn best doet, in te zien. Zo ook door de politie, die via burgerjournalisten mee kunnen lezen. Zij mogen dat zelf in functie niet doen, daar is een arrest van de rechter voor nodig.

Het onderzoek op sociale media geeft ons een kijkje in het hoofd van de rellende jongeren.

maart 14, 2021

Geef een reactie